Reprezentacija Jugoslavije stigla je na Evropsko prvenstvo u Belgiji 1977. puna samopouzdanja, kao dvostruki uzastopni šampion Starog kontinenta i kao aktuelni vice-šampion OlimpIjskih igara u Montrealu. Na Olimpijskim igrama 1976. Jugosloveni su poraženi u finalu od selekcije Sjedinjenih Američkih Država, ali su u polufinalu još jednom "preslišali" (doduše tesno 89:84) selekciju Sovjetskog Saveza i potvrdili koji je tim najdominantniji u Evropi.
Nakon srebrne medalje u Montrealu kormilo "plavih" je napustio Mirko Novosel, a na klupu se nakon pauze vratio Aleksandar Nikolić, verovatno najznačajnija košarkaška ličnost Jugoslavije, u svetu igre pod obručima najčešće istican kao "otac košarke" na ovim prostorima. Na terenu je sve bilo jasno, jugoslovenski majstori su važili za najbolje igrače, a Nikolić je bio garancija da na klupi takođe neće biti problema, posebno u već projektovanom finalu protiv SSSR-a, koji je predvodio autoritativni pukovnik Aleksandar Gomeljski, spreman na sve da "plave" svrgne sa trona.
Igrački sastav nije pretrpeo velike izmene. Osnovu tima činila je petorka Slavnić, Kićanović, Dalipagić, Jerkov i Ćosić, a sve bitniju ulogu imao je as sarajevske Bosne Mirza Delibašić. Upravo je Bosna imala najtalentovaniji tim u državi koji je tri godine kasnije uzeo titulu klupskog prvaka Evrope (prvu u Jugoslaviji), pa je iz te ekipe i bilo najviše debitanata u nacionalnoj selekciji. Profesor Nikolić timu je priključio Ratka Radovanovića, Žarka Varajića i Antu Đogića, a na mesto pomoćnog trenera postavio je mladog stručnjaka Bogdana Tanjevića. Na velikim takmičenjima debitovao je i talenat ljubljanske Olimpije Jože Papič, kao i Jugoplastikin Dule Krstulović.
Sastav Jože Papič (Olimpija), Dragan Kićanović (Partizan), Vinko Jelovac (Olimpija), Dule Krstulović (Jugoplastika), Željko Jerkov (Jugoplastika), Ante Đogić (Bosna), Zoran Slavnić (Huventud), Krešimir Ćosić (Brest), Ratko Radovanović (Bosna), Žarko Varajić (Bosna), Dražen Dalipagić (Partizan), Mirza Delibašić (Bosna). Trener: Aleksandar Nikolić
Prvenstvo se održavalo u Belgiji i vraćen je stari sistem takmičenja. Učestvovalo je 12 ekipa podeljenih u dve grupe. Dve prvoplasirane ekipe iz grupa igrale su polufinala, a pobednici finale u Liježu. Turnir je bio na programu od 14. do 24. septembra 1977. godine. Jugoslavija je predvodila grupu B, koja je utakmice igrala i u danas poznatoj košarkaškoj sredini Ostendea, a protivnici "plavih" bili su još Španija, Finska, Belgija, Holandija i Čehoslovačka. U grupi A apsolutni favorit bio je SSSR, pored koga su učestvovale i selekcije Austrije, Bugarske, Izraela, Italije i Francuske.
Kao i četiri godine ranije, put do zlata vodio je preko Španije na startu takmičenja. Iako se očekivala laka pobeda do nje je došlo, uz pregršt problema tokom meča. Prva petorka trenera Nikolića nije imala većih problema da u prvom poluvremenu tim odvede na 19 poena prednosti i stekao se utisak da je Španija već slomljena. Ipak, puno debitanata na velikom takmičenju pomalo je podleglo pritisku u drugom delu utakmice, a Španci su to znali da kazne. Došli su do potpunog preokreta i sredinom drugog poluvremena čak i poveli (61:60). U teškom i neizvesnom finišu Jugoslavija je uspela da slavi rezultatom 79:76.
Ne preterano kvalitetnu partiju Nikolićev tim pružio je i u drugom kolu protiv Finske. Nejaki protivnik savladan je rezultatom 88:80. Sudbina Jugoslavije je od samog starta bila da se do najvećih uspeha stizalo uz pobede nad domaćinima Šampionata, što je neretko dovodilo do toga da se publika tokom čitavog turnira okrene protiv "plavih". U trećem kolu ekipa Aleksandra Nikolića za protivnika je imala domaću selekciju Belgije, koja je pružala veliki otpor prvih 20 minuta. Tek povratkom najjače postave na parket "plavi" su se odlepili i očekivano slavili 111:83, uz 24 poena Dražena Dalipagića.
Naredni protivnik bila je ekipa Holandije, a pobeda u tom meču značila je i plasman u polufinale. Značaj utakmice doneo je najozbiljniji pristup igri od početka Evrobasketa i Jugoslavija je još jednom stigla do 111 postignutih koševa i najubedljivije pobede na turniru 111:75. Dragan Kićanović sa 20 i Mirza Delibašić sa 16 poena su predvodili tim u napadu, a ostala je upamćena i odlična igra Željka Jerkova u odbrani koji je najboljeg strelca Evrobasketa, Kiza Akerbuma, zaustavio na 18 poena, uz loš procenat šuta. Prosek "letećem Holanđaninu" na Prvenstvu bio je 27 poena po meču.
Istovremeno, u četvrtom kolu grupe A dogodilo se najveće iznenađenje turnira. Italija je, nošena sjajnom igrom Lorenca Karara, strelca 19 poena, savladala favorizovanu ekipu SSSR-a rezultatom 95:87. Trener Italije, Đankarlo Primo, je nakon tog meča samouvereno najavljivao zlatnu medalju i veliko iznenađenje Šampionata. Pobedom nad "zbornajom" su obezbedili prvo mesto u grupi. Samim tim, projektovano finale između Jugoslavije i SSSR sada je bilo već viđeno polufinale, pošto je "plavima" ostao još jedan meč u grupi i to protiv Čehoslovačke, koja ranijih godina nije predstavljala veći problem igračima trenera Aleksandra Nikolića.
Poslednje kolo u grupi B donosi drugo veliko iznenađenje Evrobasketa. Jugoslavija gubi od Čehoslovačke rezultatom 111:103, a po lošem ostaje zapamćen Kamil Brabanec, koji je na tom meču izrešetao mrežicu "plavih" i postigao 32 poena. Nije pomoglo Kićanovićevih 25, niti Dalipagićevih 20 poena. Ekipa Aleksandra Nikolića je odigrala previše ležerno i nakon što je dva puta uzastopno postigla, od Čehoslovačke je primila 111 koševa. Bio je to prvi poraz na Evropskim prvenstvima Jugoslavije još od 1971. godine. Ovim kiksom je Jugoslavija pala na drugo mesto u grupi, na taj način izbegla polufinale protiv SSSR-a i otišla na prvoplasirane Italijane. Odmah se pojavila sumnja u košarkaškom svetu da je Jugoslavija sama izabrala Italijane, odnosno da su Nikolićevi izabranici pustili Čehoslovake da stignu do trijumfa. Selektor i igrači su u izjavama odbacili takve spekulacije, ali su potvrdili da je saznanje kako porazom ne idu na "zbornaju" podsvesno uticalo na ležernost tokom velikog dela utakmice.
Slavilo se i u taboru najljućeg rivala Sovjetskog Saveza, takođe prezadovoljnog ishodom meča Jugoslavije i Čehoslovačke. Ni pukovniku Gomeljskom se nije igralo protiv Jugoslavije u polufinalu, a Čehoslovake nije video kao ozbiljnog takmaca.
Iako su igrači mislima već bili u finalu, pošto su bili sigurni da su kvalitetniji rival od Italije, stručna javnost u Jugoslaviji je upozoravala na opasnost od "azura", posebno potencirajući na meč sa Olimpijskih igara prethodne godine, koji su "plavi" nakon velikih muka i uz dosta sreće dobili rezultatom 88:87. Italijani su takođe bili optimisti, potencirali su da su konačno bolji od Jugoslovena i da će to u polufinalu dokazati. Ipak, ispostavilo se da su najbolji prognozeri jugoslovenski igrači predvođeni Zoranom Slavnićem, koji je tvrdio da Italija nije ozbiljan rival. Blede igre iz grupne faze takmičenja bile su prošlost. U borbi za medalju Jugoslavija je dominirala na terenu i savladala Italiju sa ubedljivih 88:69. Blistao je Dražen Dalipagić koji je postigao 32 poena, a sjajnu podršku imao je u saigraču iz Partizana Draganu Kićanoviću koji je utakmicu završio sa 24 koša. Dino Menegin je nakon utakmice bio jedan od najvećih gubitnika, a svojim izjavama je ponajviše i kriv za to. Isticao je kako su italijanski centri znatno bolji od tandema Ćosić-Jerkov, a upravo taj tandem ga je u polufinalu sveo na četiri poena, najmanje od početka Šampionata na kome je prosečno beležio 13.5 poena po meču. Odličnu partiju pružio je i mladi centar Jugoslavije Ratko Radovanović koji je sjajno odmarao startni centarski par i na kraju bio treći strelac u pobedničkoj ekipi sa devet koševa. Uz odličnu igru u napadu, Jugosloveni su pokazali da se disciplinovanom igrom na obe strane terena dolazi do podviga. Odbrambene zadatke su odlično ispunili svi igrači, od plejmejkera Slavnića do igrača koji su ulazili sa klupe.
Očekivano, doduše nakon izjednačene igre u prvom poluvremenu, Sovjetski Savez je u drugom polufinalu savladao Čehoslovačku rezultatom 91:76 i plasirao se u finale.
Poslastica za sve košarkaške zajubljenike i jedan od najvećih duela decenije bio je zakazan za 24. septembar 1977. u dvorani "Sart Tilman" u Liježu. Iz oba tabora stizale su optimistične izjave, a predhodnih nekoliko godina jasno je ukazivalo da više razloga za optimizam imaju Jugosloveni. Trener Nikolić se najviše pribojavao "čuda" od igrača, 220 santimetara visokog Vladimira Tkačenka oko koga su Sovjeti bazirali svoju igru. Njegove fizičke predispozicije i način igre u odbrani tih godina omogućavale su mu veliki broj poena. Ali, ako je neko mogao da zaustavi takvog centra bila je to Jugoslavija predvođena Ćosićem, možda i najboljim neameričkim centrom svih vremena. Ponovo je Zoran Slavnić plenio optimizmom i smelim najavama pred finale. Još jednom je bio apsolutno u pravu.
Plasman: 1. Jugoslavija 2. SSSR 3. Čehoslovačka 4. Italija 5. Izrael 6. Bugarska 7. Holandija 8. Belgija 9. Španija 10. Finska 11. Francuska 12. Austrija
Finale nije opravdalo očekivanja zaljubljenika u košarku jer je na terenu dominirala samo jedna ekipa, selekcija Jugoslavije. Od početka su izabranici Aleksandra Nikolića preuzeli stvar u svoje ruke, došli do dvocifrene prednosti koju su uspešno održavali. Već na poluvremenu je rezultat bio 42:27 i naziralo se ko će pobediti u ovom meču. Nakon što im je trener Gomeljski održao predavanje u svlačionici, Sovjeti su zaigrali bolje u drugom poluvremenu i najozbiljnije zapretili u 27. minutu, kada su prišli na pet poena zaostatka (48:43). Ipak, "plavi" su brzo konsolidovali redove i vratili dvocifrenu prednost ne dozvolivši "zbornaji" da ozbiljnije zapreti do kraja meča. Koliko su lagano ušli u finiš utakmice govori i snimak koji je obišao čitav svet, kada su Kićanović i Slavnić odigrali par kratkih dodavanja u stilu odbojkaša i na taj način velikim rivalima u dresu SSSR-a pokazali nadmoć, bez nesportskih i ponižavajućih gestova. Jugoslavija je pobedila rezultatom 74:61 i došla do treće uzastopne titule prvaka Evrope.
Najefikasniji u pobedničkoj ekipi bio je Dražen Dalipagić sa 19 koševa, Dragan Kićanović je postigao 14, dok su Zoran Slavnić i Željko Jerkov meč završili sa po 12 poena. Jugoslavija je najbolju formu sačuvala za najbitnije utakmice i u borbama za medalju pokazala nadmoć nad protivnicima.
Za najboljeg igrača turnira proglašen je Dražen Dalipagić, a u prvoj petorci Šampionata našao se i Zoran Slavnić. Najbolji strelac Evrobasketa i treći član petorke bio je Holanđanin Kiz Akerbum, a u najboljem sastavu našli su se još Izraelac Miki Berkovič, kao i Bugarin Atanas Golomejev.
Tri uzastopne zlatne medalje na Evropskim prvenstvima bila su potvrda kvaliteta možda i najbolje, do tada sigurno, generacije jugoslovenske košarke. Kruna njihovih reprezentativnih karijera bila je zlatna medalja sa Olimpijskih igara tri godine posle Evrobasketa u Liježu, 1980. u Moskvi, a nakon Evropskog prvenstva u Belgiji malo ko je verovao da će se naredna zlatna medalja čekati 12 godina.
Finale Jugoslavija - SSSR 74:61 (42:27) 24. septembar 1997. Lijež, dvorana „Sant Tirman“, gledalaca: 4.000 Jugoslavija: Papič, Kićanović 14, Jelovac, Krstulović, Jerkov 12, Đogić, Slavnić 12, Ćosić 5, Radovanović 6, Varajić, Dalipagić 19, Delibašić 6. SSSR: Jeremin 2, Petrakov 2, Miloserdov 2, Salnjikov 4, Arzamaškov 8, Harčenko 2, Bjelov 8, Tkačenko 16, Miškin 4, Korkija 2, Belostenji, Žigli 11
Usledilo je drugo zlato na Svetskim prvenstvima, 1978. na Filipinima, pod komandom Aleksandra Nikolića. Nakon toga bronzana medalja na Evrobasketu u Italiji 1979. godine, nakon male osvete u grupi od SSSR-a i iznenađujućeg kiksa od Izraela, koji se domogao srebrne medalje. Ekipa je pretpela male izmene u igračkom kadru u odnosu na 1977, a došlo je i do promene na klupi. Zlatni niz je prekinut sa Petrom Skansijem na kormilu tima. Ranko Žeravica preuzima ekipu i predvodi generaciju do zlata na Igrama 1980. Na narednom Evrobasketu 1981, pod dirigentskom palicom Bogdana Tanjevića, "plavi" uzimaju srebrnu medalju porazom od SSSR-a u finalu. Na Svetskom prvenstvu 1982. stižu do bronze, a ponovo ih je sa klupe predvodio Ranko Žeravica, dok na Evropskom prvenstvu 1983. sjajna generacija doživljava prvi ozbiljniji rezultatski kiks. Završila je na sedmom mestu. Trener tima bio je Josip Đerđa.
Mirko Novosel je ponovo angažovan za Olimpijske igre 1984, a on je taj turnir iskoristio za smenu generacija i po sopstvenom priznanju, mnogo godina kasnije, za uigravanje šampionskog tima Cibone. Iz prve petorke "zlatnih momaka" ostao je samo Dražen Dalipagić, a kao predvodnik nove generacije nametao se mladi Dražen Petrović, koji je debitovao godinu ranije u nacionalnom timu. Na tim Igrama Jugoslavija završava kao trećeplasirana, sa bronzom oko vrata. Sledeće Evropsko prvenstvo odigrano je 1985. gogine u Nemačkoj, a Jugoslavija beleži još jedan neuspeh u to vreme, sedmo mesto. Trener ekipe bio je Krešimir Ćosić, koji je dobio poverenje i za naredno Svetsko prvenstvo u Španiji 1986.
Na tom Mundobasketu dodatno je podmladio ekipu, ali je i vratio Dalipagića u sastav, kao i Jugoslaviju na pobedničko postolje. "Plavi" su završili na trećem mestu, a finale sa Amerikancima ispušteno je nakon vođstva od devet poena razlike u poslednjem minutu polufinala protiv SSSR-a. Krešimir Ćosić je na klupi Jugoslavije i narednog leta, kada na Evrobasketu u Grčkoj 1987. Jugoslavija osvaja bronzanu medalju, a bila je već zrela za bolji plasman. Ipak, domaća ekipa Grčke pobedom nad Jugoslavijom u polufinalu i SSSR-om u finalu stiže do jednog od najvećih košarkaških podviga u istoriji Evropskih prvenstava. Od Olimpijskih igara 1988. na klupu "plavih" seda Dušan Ivković i na tom turniru Jugoslavija osvaja srebrnu medalju, nakon poraza od SSR-a u finalu. Posle tri vezana trofejna velika takmičenja bilo je jasno da je nova generacija jugoslovenskih košarkaša stasala za nova zlatna odličja. Naredno veliko takmičenje bilo je Evropsko prvenstvo, treći put u Jugoslaviji, 1989. godine.
Nastaviće se...
Prvo zlato 1/8 Kad je Kića lomio 2/8
(foto: KSS)
